Arheološko odeljenje

Arheološko odeljenje formirano je osnivanjem Narodnog muzeja u Boru (sadašnji Muzej rudarstva i metalurgije), odnosno, zapošljavanjem prvog stručnjaka 1961. godine. Prva sistematska arheološka istraživanja preduzeta su u Lazarevoj pećini kod sela Zlota 1963-1964, a potom 1968-1969. Otkrićem praistorijskog rudokopa u selu Rudna glava kod Majdanpeka pokrenut je višegodišnji projekat "Istraživanje rudarstva i metalurgije u široj zoni Timočkog eruptivnog basena"  u okviru koga su istraženi brojni arheometalurški lokaliteti kao što su, već pomenuti, Rudnik,Dnevni kop - Rudna glava (1968-1990), zatim,  Pjatra kosti - Crnajka (1970),  Ćetaće, Bukova glava - Majdanpek (1970-1971), Kulmja Škjopuluj - Klokočevac (1971), Čoka lu Balaš - Krivelj (1971-1972), Kuznjica -Majdanpek (1972), Kraku lu Jordan - Kučevo (1971-1979), Staro groblje - Krivelj (1977-1978), Kučajna - Bor (1985-1988) i Trnjane - Brestovačka banja (1985-1989) Muzej je 1990. godine bio organizator Međunarodnog simpozijuma u Donjem Milanovcu na temu "Staro rudarstvo i metalurgija jugoistočne Evrope" kojim su zaokružena dugogodišnja istraživanja ovih arheometalurških lokaliteta. Tokom devedesetih godina prošlog veka započeta su istraživanja na dve lokalcije u selu Donja Bela Reka, na srednjovekovnom lokalitetu Crkvište i kasnoantičkom utvrđenju Markov kamen (1996-1997); kao i na praistorijskom lokalitetu Praistorijska nekropola na Borskom jezeru (1997). Nakon 2000. godine istraživani su srednjovekovni lokalitet Manastirište kod sela Gornjana (2001-2002.), Praistorijska nekropola na Borskom jezeru (2002.), kasnoantički tumul Tilva Njagra kod Zlota (2003), zatim praistorijski lokaliteti Kmpije u Boru (2004-2007), Dubrava kod Brestovca (2008), Kot u Metovnici (2012), Kriveljski kamen, Rimski bunar-groblje u Krivelju (2012) i Ružana u Banjskom polju (2013-2014). Godine 2009. započet je još jedan višegodišnji projekat "Bor i Crna Reka u antici i srednjem veku" u okviru koga su istraživani: kasnoantičko utvrđenje Šetaće u Zlotu (2009), ranovizantijsko utvrđenje Kriveljski kamen-Kamenolom i nekropola Kriveljski kamen, Rimski bunar-groblje u Krivelju (2012).


Pored arheoloških iskopavanja, izveden je i veliki broj rekognosciranja terena kojima je ustanovljeno na desetine arheoloških nalazišta u široj okolini Bora.


Arheološko odeljenje je na svim ovim istraživanjima imalo i brojne saradnike iz zemlje i iz inostranstva od kojih su najznačajniji Arheološki institut u Beogradu, Istorijski muzej Srbije u Beogradu, Filozofski fakultet u Beogradu, Tehnički fakultet u Boru, Institut za bakar (sada Institut za rudarstvo i metalurgiju) u Boru, Državni univerzitet u San Dijegu, Kalifornija i Olbeniju, Njujork (SAD), Britanski muzej u Londonu i univerzitet u Njukaslu (Engleska), Narodni muzej Škotske u Edinburgu i mnogi drugi.


Rezultati arheoloških istraživanja prezentuju se u stručnoj literaturi, periodičnog ili monografskog tipa, na izložbama, seminarima i drugim vidovima predstavljanja.